Dizinlerde Gezinme (Navigating Directories)

Tipik bir grafik arayüzde (masaüstü ortamı), dizinlere bir fare kullanarak göz atabilirsiniz, ancak Linux terminalinde gezinmek, dosyalar ve dizinlerle etkileşim kurmak için çeşitli komutlar kullanmanız gerekir.

Bu bölüm; dizinlerde gezinme, dosyaları listeleme, dosya yönetimi ve verimlilik için kısayolları kullanma dahil olmak üzere Linux navigasyonunun temellerini öğretmek için tasarlanmıştır.

Linux Dosya Sistemi Yapısı (Linux File System Structure)

Linux dosya sistemi, kök dizin `/` ile başlayan hiyerarşik bir yapıda düzenlenmiştir. Bu yapıyı anlamak, Linux'ta etkili bir şekilde gezinmenin anahtarıdır.

`/`: Kök dizin, dosya sisteminin tabanı.

`/bin`, `/sbin`: Temel kullanıcı ve sistem ikili dosyalarını (çalıştırılabilir dosyalar) içerir.

`/etc`: Sistem yapılandırma dosyalarını içerir.

`/home`: Kullanıcılar için kişisel dizinleri içerir.

`/var`: Günlükler (logs) ve veritabanları gibi değişken dosyaları içerir.

`/usr`: Kullanıcı verileri için ikincil hiyerarşi; çoğu kullanıcı programını ve yardımcı programını içerir.

Linux Gezintisine Başlarken (Getting Started with Linux Navigation)

Öncelikle, hangi dizinde/konumda olduğunuzu bilmek önemlidir. `pwd` (print working directory / çalışma dizinini yazdır) komutu, dosya sistemindeki mevcut konumunuzu size gösterecektir.

user@hackerbox:~$ pwd
/home/user

Yukarıdaki örnekte kullanıcı `/home/user` dizinindedir. Home (ev) klasörü, kullanıcılar için bireysel ev dizinlerini içerir. Her kullanıcının genellikle bir ev dizini vardır ve terminal ilk açıldığında kullanıcının ev dizininde başlar.

Mevcut dizininizdeki dosyaları ve klasörleri listelemek için `ls` komutunu kullanabilirsiniz.

user@hackerbox:~$ ls Desktop Documents Downloads Music Pictures Videos

Yukarıdaki örnek `ls` komutunun çıktısını göstermektedir. Görüldüğü gibi, mevcut konumda 6 klasör bulunmaktadır. İzinler, sahiplik ve değişiklik zamanları gibi ayrıntıları gösteren `-l` seçeneğini kullanarak `ls` komutunun çıktısını detaylandırabilirsiniz.

user@hackerbox:~$ ls -l total 24 drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Desktop drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Documents drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Downloads drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Music drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Pictures drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Videos

`-l` seçeneğiyle alınan çıktı, aşağıdaki yapıya sahip sütunları içerir:

`drwxr-xr-x`: Dosya türü ve izinler. (Başındaki 'd' dizin olduğunu gösterir).

`2`: Dosyaya/dizine olan sabit bağlantıların (hard links) sayısı.

`user`: Dosyanın/dizinin sahibi.

`users`: Dosyanın/dizinin grup sahibi.

`4096`: Dosyanın boyutu veya dizin bilgilerini depolamak için kullanılan bloklar (bayt cinsinden).

`Jul 29 08:24`: Dosyanın/dizinin oluşturulma veya son değiştirilme tarihi.

`Desktop`: Dosyanın/dizinin adı.

Dizinin içeriğini listeledik ancak görmediğimiz gizli dosyalar/dizinler olabilir. Linux'ta `.` ile başlayan dosyalar ve dizinler gizli dosyalar olarak kabul edilir (örneğin, `.bashrc` dosyası). Bunlar `ls` komutuyla varsayılan olarak listelenmez. Gizli dosyaları listeye dahil etmek için `ls` ile `-a` seçeneğini kullanın.

user@hackerbox:~$ ls -a . .. .bashrc Desktop Documents Downloads Music Pictures Videos

Görüldüğü gibi, daha önce gizli olan `.bashrc` dosyası artık `ls` komutunun çıktısında listelenmektedir. `-l` ve `-a` seçeneklerini `ls -la` şeklinde birleştirebilirsiniz.

user@hackerbox:~$ ls -la total 36 drwxr-xr-x 8 user users 4096 Jul 29 08:24 . drwxr-xr-x 3 root root 4096 Jul 28 10:00 .. -rw-r--r-- 1 user users 3771 Jul 28 10:05 .bashrc drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Desktop drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Documents drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Downloads drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Music drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Pictures drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Videos

Görüldüğü gibi, `-l` ve `-a` seçeneklerini birleştirmek, hem ayrıntılı listelemeye hem de gizli dosyaların dahil edilmesine olanak tanır.

Diğer Dizinlere Gezinme (Navigating to Other Directories)

İçeriğini listelemek için bir dizinin içinde olmanıza gerek yoktur. Bir dizinin yolunu `ls` komutuna parametre olarak verebilirsiniz:

user@hackerbox:~$ ls -l /var/log

Mevcut dizininizi değiştirmek için `cd` (change directory / dizin değiştir) komutunu kullanın:

user@hackerbox:~$ cd /tmp user@hackerbox:/tmp$

Eğer önceki dizine geri dönmek isterseniz, sadece `cd -` yazın.

user@hackerbox:/tmp$ cd - /home/user user@hackerbox:~$

Dizinlerde gezinirken bilmeniz gereken bir diğer özellik de otomatik tamamlamadır (auto-completion). Gezinmenizi hızlandırır ve yazım hatalarını önler. `cd /usr/s` yazın ve `Tab` tuşuna iki kez basın; bu, `/usr/` konumunda "s" ile başlayan dizinleri önerecek ve gitmek istediğiniz yolu zahmetsizce yazmanıza olanak tanıyacaktır.